Umepokea ujumbe usioutumainia? Uangalie kabla ya kuchukua hatua.

«Samahani, nimetuma pesa Sh5,000 kwa makosa kwenye M-Pesa yako. Tafadhali nirudishie haraka, ni ya ada ya shule. Usipige simu Safaricom, nitakutumia ushahidi wa malipo.»

• Mpigaji anadai alituma kwa makosa, lakini hajaangalia salio lake kabla ya kuuliza.
• Anataka urudishe pesa moja kwa moja badala ya Safaricom kushughulikia marejesho.
• Anakataza kuthibitisha na Safaricom — ndiyo njia pekee salama ya kurejesha pesa.

Fanya hiviUsirudishe pesa mwenyewe. Angalia salio lako halisi, kisha piga 100 kuzungumza na huduma ya wateja ya Safaricom ili wathibitishe na kushughulikia marejesho.

Chanzo: Nation Africa

«Ninaita kutoka Safaricom. Nambari yako ya simu imesajiliwa kwa watu wawili, hivyo tunahitaji kuithibitisha. Nitumie PIN yako ya M-Pesa na nambari ya kitambulisho, kisha zima simu yako kwa dakika chache.»

• Safaricom haiwahi kuuliza PIN au maelezo yako binafsi kwa simu, mtandaoni, au ana kwa ana.
• Kumfanya azime simu ni hatua ya kumwondoa ili SIM mpya ianzishwe kwa jina lake.
• Dai la ‘imesajiliwa mara mbili’ halipo kwenye utaratibu wa kweli wa Safaricom.

Fanya hiviKata simu. Usishiriki PIN wala namba ya kitambulisho. Piga 100 au 200, au tuma ujumbe 333, kuripoti nambari hiyo kwa Safaricom.

Chanzo: Nation Africa

«Mtu anayejiita mfanyakazi wa Safaricom anakuja dukani na kusema anafanya ukaguzi wa kawaida wa Till Number yako. Anakuomba umwambie PIN yako ya M-Pesa kuthibitisha kabla mteja mwingine hajafika.»

• Wafanyakazi wa Safaricom hawafanyi ‘ukaguzi’ wa maduka kwa njia hiyo.
• Hakuna sababu halali ya kuhitaji PIN yako — muamala unathibitishwa kwenye simu yako, si yake.
• Haraka na shinikizo la muda ni kumzuia muuza kufikiri kabla ya kutenda.

Fanya hiviUsimwambie yeyote PIN yako, hata akijiita mfanyakazi wa Safaricom. Thibitisha kila muamala kwenye simu yako mwenyewe na ripoti tukio hilo kwa Safaricom.

Chanzo: iAfrikan

«Umechaguliwa kujiunga na Jeshi la Polisi, KDF, au NIS kupitia orodha yetu maalum. Tuma Sh1,350 kama ada ya usajili kabla ya saa 24 au nafasi itapotea.»

• Taasisi za serikali haziajiri kupitia ‘orodha maalum’ ya mtu binafsi.
• Kuuliza ada ya usajili kabla ya kuhojiwa ni ishara ya udanganyifu.
• Muda mfupi wa masaa 24 unalenga kukuzuia kuhakiki kwa chanzo rasmi.

Fanya hiviUsilipe chochote. Angalia nafasi za kazi kwenye tovuti rasmi ya taasisi hiyo na Tume ya Utumishi wa Umma, na ripoti tangazo hilo kwa DCI.

Chanzo: The Star

«Tumekupatia kazi ya mfanyakazi wa nyumbani Saudi Arabia, mshahara mzuri. Lipa Sh100,000 kama ada ya usindikizaji na visa kabla ya tarehe ya safari uliyopangiwa.»

• Ada kubwa inayolipwa kabla ya kusafiri ni mtindo wa kawaida wa wakala zisizosajiliwa.
• Mamia ya Wakenya wamekwama nje ya nchi baada ya kulipa ada kama hii.
• Hakuna uthibitisho kwamba wakala huyo amesajiliwa na Wizara ya Kazi.

Fanya hiviKagua usajili wa wakala kwenye Wizara ya Kazi kabla ya kulipa, na usilipe ada kubwa mapema. Ripoti wakala wasio na usajili kwa Mamlaka ya Ajira ya Taifa.

Chanzo: People Daily

«Mpenzi, tumezungumza wiki chache tu lakini nahisi tunafaa kuwa pamoja. Nina jukwaa la uwekezaji wa kripto linalolipa faida kubwa kila wiki. Weka kiasi kidogo kuanza, nitakuelekeza.»

• Mahusiano ya haraka na mtu ambaye hamjakutana ana kwa ana ni ishara ya kawaida.
• Faida ‘kubwa kila wiki’ kwenye kripto haiwezekani kihalali.
• Lengo halisi ni kukuvuta uwekeze zaidi kadri muda unavyopita, kisha fedha hazitolewi.

Fanya hiviUsiwekeze kulingana na ushauri wa mtu ambaye hamjakutana. Thibitisha jukwaa lolote la uwekezaji kwenye tovuti ya CBK au Mamlaka ya Masoko ya Mitaji (CMA), na ripoti kwa DCI.

Chanzo: Eastleigh Voice (IJM)